Ik dacht, ik probeer eens een clickbait-titel. Over de manosfeer – sites waar onzekere mannen elkaar aansporen om vrouwonvriendelijk gedrag te vertonen – weet ik niet zo gek veel. Maar ik gok dat huilen en je gevoelens uiten in de manosfeer niet stoer worden gevonden. 

Wat ik wel weet is dat Christopher Nolans verfilming van de Odyssee in de manosfeer onder vuur ligt. Elon Musk heeft er een bloedhekel aan want die zou te woke zijn. De Engelse vertaling van Emily Wilson zou zijn gebruikt voor de film en dus ligt ook die onder vuur. (Wilson zelf schreef zelf dat ze zich zou schamen voor het script.) 

Kennelijk hechten de manosfeermannetjes heel erg aan hun eigen idee van de Odyssee. En toen moest ik denken aan iets wat Cornelis Verhoeven schreef.

Warme thema’s

Verhoeven was filosoof, classicus en P.C. Hooft-prijswinnaar (ik schreef al eerder over hem). Toen ik zelf de Odyssee aan het lezen was, vond ik in een antiquariaat in Groningen een boekje van hem met daarin een tekst met de aantrekkelijke titel ‘Warme thema’s bij Homerus’, en daarin een paragraaf over huilen.

‘Wat wordt er in die Odyssee toch akelig veel geweend; zijn dat nu helden; je wordt er gewoon melig van’, zou een van zijn leerlingen tegen Verhoeven hebben gezegd. Inderdaad, de mannen van Homerus huilen vaak – zelfs vaker dan de vrouwen, terwijl huilende mannen tegenwoordig ingewikkeld worden gevonden en huilen misschien zelfs als teken van zwakte geldt.

Tranen om heimwee

Bij Homerus is huilen dus niet onmannelijk. Sterker nog, als Odysseus ten tonele komt in het vijfde boek, zit hij direct te huilen. Hij is dan zeven jaar gevangen door Kalypso en wil naar huis. Zeus stuurt zijn boodschapper Hermes naar Odysseus met de boodschap dat hij eindelijk weer naar huis mag en dan lezen we dit:

‘Maar de dappere Odysseus trof hij niet aan in haar woning; deze zat schreiend op zijn gewone plek aan de kust, zich martelend met tranen en zuchten en hartzeer.’ (v. 81-3)

Op een eiland met een beeldschone nimf die verliefd op hem is, maar Odysseus heeft last van heimwee: dat zullen ze in de manosfeer misschien niet zo stoer vinden.

Huilen bij hereniging

Nog een voorbeeld. Tegen het eind van het verhaal komt Odysseus natuurlijk weer thuis in Ithaka en als zijn zoon Telemachus en hij elkaar herkennen, ja, dan wordt er ook flink gehuild:

[…] Telemachos sloeg de armen om zijn vaders hals en huilde ontroerd. Beiden bekroop het verlangen naar klachten en zij schreiden luid, heviger dan vogels, arenden of kromklauwige gieren, wier jongen de boeren voordat zij konden vliegen, hebben geroofd uit het nest. Zo droevig stroomden van beiden de tranen uit de ogen. En tot zonsondergang zou hun weemoed hebben geduurd, als niet Telemachos plotseling zijn vader gevraagd had […] (213-221)

Twee mannen die samen huilen tot de zon ondergaat: kom daar nog eens om! 

Hier hebben we trouwens met die van jongen beroofde arenden of gieren weer een homerische vergelijking, waarover ik eerder schreef. Ik kan me bij het geluid wel iets voorstellen, maar toch: vreemde vergelijking, want hier zijn vader en zoon juist net herenigd.

Huilen om je hondje

Het wordt zelfs nog sentimenteler. In boek zeventien blijkt ineens dat Odysseus een hond heeft gehad. Toen Odysseus vertrok was het nog een jonkie, maar nu ziet hij bij terugkomst een oude hond die niet veel later sterft:

Daar lag de hond Argos, met luizen bedekt. Maar zodra hij bemerkte, dat Odysseus in de buurt was, kwispelde hij wel met de staart en liet hij beide oren zakken, maar naar zijn meester toekomen kon hij niet meer; Odysseus keek naar hem uit de verte en wiste heimelijk een traan weg […] (v. 300-305)

Wie had dat gedacht: een stedenverwoester als Odysseus wordt week als hij zijn oude hond ziet!

Zo zien we: jezelf martelen met tranen, samen schreien met tranen die droevig uit de ogen stromen, of een traantje wegpinken – Odysseus huilt in verschillende stijlen. 

Droge ogen

Nu heb ik net de film gekeken en (kleine spoilers vanaf hier) mijn hart maakte een sprongetje toen Argos aan het begin van de film meteen een prominente rol kreeg. Dat wordt janken, dacht ik!

Matt Damon speelt een door oorlog en geweld getraumatiseerde Odysseus (uitstekende keuze van Nolan, vind ik) en dus zat ik extra goed op te letten of hij ook kon huilen. Urenlang maakt hij de meest traumatiserende gebeurtenissen mee, afgewisseld met somber gepeins over die traumatiserende gebeurtenissen. En toch: urenlang vrijwel kurkdroge ogen.

Tegen het eind heeft Nolan zelfs een scène verzonnen waarin Odysseus zijn oude hondje ziet én Telemachos hem (daardoor) herkent. In de film is de zon dan al onder, dus huilen tot de zon ondergaat, dat wil niet meer. Maar een traantje wegpinken dan? Zelfs dat gebeurt niet. Penelope traant wél en zelfs Nolans Athene heeft natte ogen, maar de mannen… niks. 

---

• ‘Warme thema’s bij Homerus’ in Voor eigen gebruik, ook online te lezen.
• Odyssee, vert. M.A. Schwartz, Athenaeum – Polak & Van Gennep, 1951/2004.
• Omslagafbeelding: ‘Argos and Odysseus’ van Briton Rivière